Wsparcie finansowe pochodzi z trzech źródeł: 110 tys. zł z rezerwy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 140 tys. zł z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego oraz 40 tys. zł od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu. To kolejny dowód na to, że konsekwentne działania i dobrze przygotowane wnioski przynoszą wymierne efekty dla lokalnego dziedzictwa.

Powrót do pierwotnych barw – odkrywanie historii ukrytej pod warstwami farby

Jednym z najbardziej fascynujących elementów prowadzonych prac jest fakt, że konserwatorzy docierają do pierwotnych warstw malarskich, ukrytych pod późniejszymi przemalowaniami. Jak podkreśla dyplomowana konserwator dzieł sztuki Joanna Waldron:

- Nikt nie zdawał sobie sprawy, jakie oryginalne piękno kryje się pod wtórnymi warstwami farb.

Po usunięciu przemalowań odsłoniły się wysokiej klasy polichromie „w kolorach ziemi”, wykonane z pigmentów naturalnych oraz dwóch pigmentów syntetycznych: błękitu pruskiego i bieli ołowiowej. Z zaledwie pięciu barw autor stworzył niezwykłą, barokową feerię kolorów, z doskonałą iluzją marmoryzacji imitującą bloki kamienia. Analiza wskazuje, że polichromie wykonał profesjonalny malarz doskonale znający technikę marmoryzacji.

Figura św. Józefa z ołtarza kościoła pw. św. Barbary – stan przed konserwacją, w trakcie prac oraz po renowacji.

Ogrom prac stolarskich

Zanim jednak możliwe było odsłonięcie barw, konieczne było zabezpieczenie samej struktury ołtarza. Joanna Waldron zwraca uwagę na skalę zniszczeń:

- Ołtarz był w katastrofalnym stanie. Drewniana konstrukcja była rozklejona niemalże w całości, a powstałe szczeliny wypełniono gipsem. Drewno było poważnie zjedzone przez szkodniki, szczególnie snycerka. Dolna część była zbutwiała, bo zamontowano ją bezpośrednio w ziemi, bez jakiejkolwiek izolacji.

Najwięcej pracy wymagały działania stolarskie. Ołtarz był dosłownie rozpadnięty na dziesiątki elementów, które trzeba było składać jak puzzle. Część z nich wymieniono na nowe, ponieważ rozpadały się w dłoniach na pył i nie nadawały się nawet do impregnacji. Odbudowa stolarska trwała pół roku. Równolegle prowadzono rekonstrukcję zniszczonych złoconych ornamentów oraz fragmentów puttów z belkowania szczytu ołtarza, w którą zaangażowano dwóch snycerzy.

Kontynuacja wieloletnich prac

Obecne działania stanowią kontynuację prac prowadzonych w ostatnich trzech latach. W 2023 roku zakończono pierwszy etap renowacji, obejmujący konserwację i odnowienie kotary, lambrekinów oraz złoconych elementów puttów i chmury. W kolejnym roku zrealizowano drugi etap, w ramach którego wykonano złocenia ramy obrazu i glorii, przeprowadzono konserwację obrazu olejnego oraz rzeźb. Trzeci etap, realizowany w 2025 roku, objął prace przy polichromiach architektury ołtarza, podstawie glorii, złoceniach kapiteli i postumentów, a także przy elementach drewnianej konstrukcji.

Na 2026 rok zaplanowano kolejny, kluczowy etap, który obejmie kompleksową konserwację tabernakulum, figur oraz zwieńczenia ołtarza. Prace będą polegały na oczyszczaniu z przemalowań, uzupełnianiu ubytków, rekonstrukcji złoceń i snycerki oraz scalaniu kolorystycznym całości. To właśnie ten etap pozwoli w pełni odsłonić pierwotną, barokową kompozycję ołtarza i domknąć wieloletni proces jego ratowania.

Renowacja obrazu „Ukrzyżowanie”

Ważnym elementem projektu jest również kontynuacja prac przy obrazie „Ukrzyżowanie”. Celem konserwacji jest nie tylko zabezpieczenie dzieła przed dalszą degradacją, lecz także przywrócenie mu pierwotnych walorów artystycznych. Dzięki pozyskanym środkom możliwe będzie wykonanie niezbędnych zabiegów, takich jak konserwacja warstwy malarskiej, dublaż płótna czy rekonstrukcja złoceń ramy.

Inwestycja w dziedzictwo i lokalną tożsamość

Renowacja ołtarza głównego w kościele pw. św. Barbary to nie tylko prace techniczne, lecz przede wszystkim inwestycja w zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu. Dzięki pozyskanym — przy współpracy z Urzędem Gminy Gaworzyce — środkom możliwe jest nie tylko przywracanie autentycznego wyglądu jednego z najcenniejszych zabytków naszej gminy, ale przede wszystkim zatrzymanie procesów niszczenia, które w naturalny sposób postępują w obiektach o tak dużej wartości historycznej. Każdy etap konserwacji to realna ochrona przed degradacją, zabezpieczenie struktury i ocalenie detali, które bez specjalistycznych działań mogłyby bezpowrotnie zniknąć.

- Mamy na terenie naszej gminy przepiękne zabytki. To coś, o co warto walczyć i dbać, bo stanowią o naszej tożsamości i historii. Dziękuję moim współpracownikom i księdzu proboszczowi Lechowi Świdziniewskiemu za zaangażowanie. Widać, że ratowanie naszych lokalnych skarbów również nie jest im obojętne - dodaje Wójt.

Po zakończeniu obecnych prac konserwatorskich i renowacyjnych wszystkie działania przy ołtarzu głównym zostaną domknięte. Oznacza to, że cały ołtarz — od podstawy, przez tabernakulum, po zwieńczenie i obraz „Ukrzyżowanie” — będzie już w pełni odnowiony, zabezpieczony i przygotowany do dalszego użytkowania liturgicznego oraz ekspozycji.

Efektem kompleksowych działań będzie spójne, harmonijne wnętrze, w którym barokowe bogactwo form i kolorów znów stanie się w pełni czytelne. To dobra wiadomość zarówno dla parafii, jak i dla wszystkich mieszkańców. Dzięki tym działaniom ołtarz z kościoła parafilanego pozostanie świadectwem naszej historii dla kolejnych pokoleń.